Adhyay 6, Sloka 25 - Srimad Bhagavad Gita | Meaning & Analysis

Chapter 6 • Verse 25

श्रीभगवानुवाच
शनैः शनैरुपरमेद्बुद्ध्या धृतिगृहीतया ।
आत्मसंस्थं मनः कृत्वा न किञ्चिदपि चिन्तयेत् ॥

1 सुंदर देवनागरी लिप्यंतरण

शनैः शनैर् उपरामेद् बुद्ध्या धृति-गृहीतया ।
आत्म-संस्थं मनः कृत्वा न किञ्चिद् अपि चिन्तयेत् ॥

2 सटीक उच्चारण गाइड

शनैः शनैरुपरमेत बुद्ध्या धृतिगृहीतया ।
आत्मसंस्थं मनः कृत्वा न किञ्चिदपि चिन्तयेत् ॥

3 संधि-विच्छेद / संयुक्त शब्दार्थ

संस्कृत शब्द	हिंदी अर्थ
शनैः शनैः	धीरे-धीरे, क्रमशः
उपरमेत बुद्ध्या	बुद्धि द्वारा ऊपर उठाना / नियंत्रित करना
धृति-गृहीतया	दृढ़ संकल्प और स्थिरता के साथ
आत्मसंस्थं मनः	मन को आत्म में स्थापित करना
न किञ्चित् अपि चिन्तयेत्	किसी भी चीज़ की चिंता न करना

4 पंक्ति-दर-पंक्ति अर्थ

धीरे-धीरे और क्रमशः, बुद्धि द्वारा नियंत्रित करते हुए，

दृढ़ संकल्प और स्थिरता के साथ，

मन को आत्म में स्थापित करके, किसी भी वस्तु की चिंता न करनी चाहिए。

5 श्लोक का पूर्ण भावार्थ

योगी को चाहिए कि वह धीरे-धीरे अपनी बुद्धि और धृति के माध्यम से मन को आत्म में स्थित करे, और किसी भी बाहरी विषय या परिणाम की चिंता न करे। इस प्रकार योगी स्थिरचित्त और संतुलित रहता है।

6 गहरा आध्यात्मिक अर्थ

श्लोक यह सिखाता है कि धैर्य, सतत अभ्यास और बुद्धि के नियमन से मन को आत्म में स्थित करना चाहिए。 धीरे-धीरे मन की चिंता और व्यग्रता दूर होती है。 यह श्लोक योग और मानसिक स्थिरता के क्रमिक अभ्यास पर जोर देता है। स्थिरचित्त योगी बाहरी परिस्थितियों से विचलित नहीं होता और आत्मिक शांति प्राप्त करता है।

১ বাংলা লিপ্যন্তর

শনৈঃ শনৈঃ উপরমেদ বুদ্ধ্যা ধৃতিগৃহীতয়া ।
আত্মসংস্থং মনঃ কৃত্বা ন কিঞ্চিদ্য আপি চিন্তায়েত্ ॥

২ সঠিক উচ্চারণ নির্দেশিকা

শনৈঃ শনৈঃ উপরমেদ বুদ্ধ্যাঃ ধৃতিগৃহীতযা ।
আত্মসংস্থং মনঃ কৃত্বা ন কিঞ্চিদ্য আপি চিন্তায়েত্

৩ শব্দার্থ (সন্ধি বিচ্ছেদ)

মূল শব্দ	বাংলা অর্থ
শনৈঃ শনৈঃ	ধীরে ধীরে
উপরমেদ বুদ্ধ্যাঃ	বুদ্ধি দ্বারা নিয়ন্ত্রণ
ধৃতিগৃহীতযা	দৃঢ় সংকল্প নিয়ে
আত্মসংস্থং মনঃ	মনকে আত্মায় প্রতিষ্ঠিত করা
ন কিঞ্চিদ্য আপি চিন্তায়েত্	কিছুতেই চিন্তা না করা

৪ পংক্তি অনুসার অর্থ

ধীরে ধীরে এবং বুদ্ধি দ্বারা নিয়ন্ত্রিতভাবে，

দৃঢ় সংকল্পসহ，

মনকে আত্মায় প্রতিষ্ঠিত করে কিছুতেই চিন্তা করা উচিত নয়。

৫ শ্লোকের পূর্ণ সারমর্ম

যোগীকে ধীরে ধীরে বুদ্ধি এবং ধৃতির মাধ্যমে মনকে আত্মায় প্রতিষ্ঠিত করতে হবে, এবং কোনো বাইরের বিষয়ের জন্য চিন্তা করা উচিত নয়। এভাবে সে স্থিরচিত্ত এবং সমন্বিত থাকে।

৬ গভীর আধ্যাত্মিক তাৎপর্য

শ্লোকটি শেখায় যে ধৈর্য, ক্রমাগত অনুশীলন এবং বুদ্ধির নিয়ন্ত্রণের মাধ্যমে মনকে আত্মায় প্রতিষ্ঠিত করা যায়। ধীরে ধীরে মন শান্ত হয় এবং ব্যগ্রতা দূর হয়। এটি যোগ এবং মানসিক স্থিতিশীলতার ধাপে ধাপে চর্চা এর গুরুত্ব তুলে ধরে। স্থিরচিত্ত যোগী বাইরের পরিস্থিতি দ্বারা বিচলিত হয় না এবং আত্মিক শান্তি লাভ করে।

1 Transliteration

Śanaiḥ śanair uparamed buddhyā dhṛti-gṛhītayā ।
Ātma-sansthaṁ manaḥ kṛtvā na kiñcid api cintayet ॥ 25 ॥

2 Pronunciation Guide

Shanaiḥ shanair uparamed buddhyā dhṛti-gṛhītayā
Ātma-sansthaṁ manaḥ kṛtvā na kiñcid api cintayet

3 Word Meanings

Sanskrit Term	English Meaning
Śanaiḥ śanaiḥ	gradually, step by step
Uparamed buddhyā	controlled by intellect
Dhṛti-gṛhītayā	with firm resolve
Ātma-sansthaṁ manaḥ	mind established in the Self
Na kiñcid api cintayet	not thinking about anything else

4 Line-by-Line Meaning

Gradually, step by step, controlling the intellect，

with firm resolve，

one should fix the mind in the Self and not think of anything else。

5 Full Verse Meaning

A yogi should gradually, through the intellect and firm determination, establish the mind in the Self, free from external distractions or thoughts. This leads to steady-mindedness and balance.

6 Deep Spiritual Meaning

The verse emphasizes that gradual practice, steady determination, and mastery over intellect are essential to anchor the mind in the Self. Step by step, mental restlessness disappears. This is the progressive path of yoga and mental stability. A steady-minded yogi remains undisturbed by external conditions, attaining inner peace.