Adhyay 6, Sloka 10 - Srimad Bhagavad Gita | Meaning & Analysis

Chapter 6 • Verse 10

श्रीभगवानुवाच
योगी युञ्जीत सततमात्मानं रहसि स्थितः ।
एकाकी यतचित्तात्मा निराशीरपरिग्रहः ॥

1 सुंदर देवनागरी लिप्यंतरण

योगी युञ्जीत सततम् आत्मानं रहसि स्थितः
एकाकी यतचित्तात्मा निराशीरपरिग्रहः

2 सटीक उच्चारण गाइड

योगी युञ्जीत सततमात्मानं रहसि स्थितः
एकाकी यतचित्तात्मा निराशीरपरिग्रहः

3 संधि-विच्छेद / संयुक्त शब्दार्थ

संस्कृत शब्द	हिंदी अर्थ
योगी युञ्जीत सततमात्मानं	योगी सदैव अपने आत्मा को योग में संलग्न करे
रहसि स्थितः	गुप्त या ध्यान की स्थिति में
एकाकी यतचित्तात्मा	एकांत में और संयमित चित्त वाला
निराशीरपरिग्रहः	किसी वस्तु या संपत्ति का आसक्तिहीन

4 पंक्ति-दर-पंक्ति अर्थ

योगी को हमेशा अपने आत्मा को योग में संलग्न रखना चाहिए और गुप्त रूप से ध्यान में स्थित होना चाहिए।

उसे एकांत में रहकर संयमित मन रखना चाहिए और किसी प्रकार की वस्तु-संपत्ति में आसक्ति नहीं होनी चाहिए।

5 श्लोक का पूर्ण भावार्थ

योगी को हमेशा अपने मन और आत्मा को योग में स्थित रखना चाहिए। वह एकांत में संयमित चित्त के साथ रहकर किसी भी प्रकार की संपत्ति या वस्तु में आसक्त नहीं होना चाहिए।

6 गहरा आध्यात्मिक अर्थ

यह श्लोक योग साधना के अनुशासन और आंतरिक स्थिरता को बताता है। योगी का ध्यान बाहरी वस्तुओं पर नहीं, बल्कि आत्मा और योग में होना चाहिए। निराशीरपरिग्रह = भौतिक आसक्ति से मुक्ति; यह योग की श्रेष्ठता और मानसिक स्थिरता का संकेत है। वास्तविक योगी वह है जो अकेले में, शांत चित्त और आत्मसंयम के साथ, परमात्मा के स्मरण और योग में लगा रहे।

১ বাংলা লিপ্যন্তর

যোগীকে সদা নিজের আত্মাকে যোগে নিবদ্ধ রাখতে হবে এবং গোপনে ধ্যানমগ্ন থাকতে হবে।
একাকী, নিয়মিত চিত্তের অধিকারী এবং কোনো সম্পত্তি বা বস্তুতে আসক্তিহীন হতে হবে ॥ ১০ ॥

২ সঠিক উচ্চারণ নির্দেশিকা

যোগী যুঞ্জীত সততাম আত্মানং রহসি স্থিতঃ
একাকী যতচিত্তাত্মা নিরাশীর পরিগ্রহঃ

৩ শব্দার্থ (সন্ধি বিচ্ছেদ)

মূল শব্দ	বাংলা অর্থ
যোগী যুঞ্জীত সততাম আত্মানং	যোগীর আত্মা সদা যোগে স্থির
রহসি স্থিতঃ	গোপনভাবে ধ্যানমগ্ন
একাকী যতচিত্তাত্মা	একাকী এবং নিয়মিত চিত্তের অধিকারী
নিরাশীরপরিগ্রহঃ	বস্তু বা সম্পত্তিতে আসক্তিহীন

৪ পংক্তি অনুসার অর্থ

যোগীকে সর্বদা তার আত্মাকে যোগে নিবদ্ধ রাখা উচিত এবং গোপনে ধ্যানমগ্ন থাকা উচিত।

একাকী অবস্থায় তার চিত্ত নিয়ন্ত্রিত এবং কোনো বস্তু বা সম্পত্তির প্রতি আসক্তিহীন থাকা উচিত।

৫ শ্লোকের পূর্ণ সারমর্ম

যোগী সর্বদা তার চিত্ত ও আত্মাকে যোগে নিবদ্ধ রাখে, একাকী এবং নিয়মিত চিত্তের অধিকারী হয়ে, কোনো বস্তু বা সম্পত্তিতে আসক্তিহীন থাকে।

৬ গভীর আধ্যাত্মিক তাৎপর্য

শ্লোকটি যোগ সাধনার নিয়মিত অনুশাসন ও অন্তর্দৃষ্টির স্থিরতা নির্দেশ করে। যোগীর মন ও চিত্ত বাহ্যিক জিনিসের প্রতি নয়, বরং আত্মা ও যোগের প্রতি মনোনিবেশিত হওয়া উচিত। নিরাশীরপরিগ্রহ = ভৌত আসক্তি থেকে মুক্তি, যা মানসিক স্থিতি ও যোগের উৎকর্ষতা প্রকাশ করে। প্রকৃত যোগী একাকী, শান্ত মন এবং আত্মসংযমের সাথে ধ্যানমগ্ন থাকেন।

1 Transliteration

Yogī yunjīta satatam ātmānaṁ rahasi sthitaḥ
Ekākī yatacittātmā nirāśīr parigrahaḥ

2 Pronunciation Guide

Yogī yunjīta satatam ātmānaṁ rahasi sthitaḥ
Ekākī yatacittātmā nirāśīr parigrahaḥ

3 Word Meanings

Sanskrit Term	English Meaning
Yogī yunjīta satatam ātmānaṁ	The yogi always engages the self in yoga
Rahasi sthitaḥ	in secret or meditation
Ekākī yatacittātmā	alone, with a disciplined mind
Nirāśīr parigrahaḥ	free from attachment to possessions

4 Line-by-Line Meaning

A yogi should constantly engage the self in yoga and remain meditative in secret.

He should dwell alone, with a disciplined mind, free from attachment to any possessions.

5 Full Verse Meaning

A yogi remains continually absorbed in yoga, meditative, disciplined, alone, and detached from all material possessions.

6 Deep Spiritual Meaning

This verse highlights discipline and inner focus as essential in yoga practice. A yogi’s mind and soul should be centered on yoga, not on external possessions. Nirāśīr parigrahaḥ = freedom from material attachment, ensuring mental stability and spiritual advancement. True yogis practice meditation in solitude, with a calm and self-controlled mind, fully immersed in the divine.