Adhyay 10, Sloka 5 - Srimad Bhagavad Gita | Meaning & Analysis

Chapter 10 • Verse 5

अहिंसा समता तुष्टिस्तपो दानं यशोऽयशः ।
भवन्ति भावा भूतानां मत्त एव पृथग्विधाः ॥ ५॥

1 अनुवादी लिप्यंतरण

अहिंसा समता तुष्टिः तपः दानम् यशः अयशः।
भवन्ति भावाः भूतानाम् मत्तः एव पृथक्-विधाः॥

2 शुद्ध उच्चारण मार्गदर्शन

अहिंसा समता तुष्टिः तपः दानम् यशः अयशः।
भवन्ति भावाः भूतानाम् मत्तः एव पृथक्-विधाः।

3 संयुक्त पद / समास-विग्रह

संस्कृत शब्द	हिंदी अर्थ
अहिंसा	अहिंसा
समता	समभाव
तुष्टिः	संतोष
तपः	तपस्या
दानम्	दान
यशः	कीर्ति
अयशः	अपकीर्ति
भवन्ति	होते हैं
भावाः	गुण या अवस्थाएँ
भूतानाम्	प्राणियों के
मत्तः	मुझसे
एव	ही
पृथग्विधाः	अलग-अलग प्रकार के

4 पंक्तिवार अर्थ

पहली पंक्ति: अहिंसा, समता, संतोष, तपस्या, दान, यश और अपयश。

दूसरी पंक्ति: प्राणियों के ये विविध प्रकार के भाव (गुण और अवस्थाएँ) मुझसे ही होते हैं。

5 श्लोक का पूर्ण अर्थ

श्री भगवान कहते हैं – अहिंसा, समभाव, संतोष, तपस्या, दान, यश और अपयश – प्राणियों के ये सब विविध प्रकार के गुण और अनुभव मुझसे ही (उत्पन्न) होते हैं।

6 आध्यात्मिक गहन आंतरिक अर्थ

यह श्लोक पिछले श्लोक के विस्तार के रूप में परमात्मा को समस्त गुणों एवं अनुभवों के अद्वैत आधार के रूप में स्थापित करता है। "अहिंसा" से लेकर "अयशः" तक सात प्रकार के "भाव" हैं। ये सभी "भूतानां" – समस्त प्राणियों में विद्यमान हैं। "मत्त एव" – केवल मुझसे ही। यह ज्ञान साधक को गुणों के अहंकार और दोषों के भय से मुक्त करता है।

১ প্রতিবর্ণীকরণ

অহিংসা সমতা তুষ্টিস্তপো দানং যশোঽযশঃ।
ভবন্তি ভাবা ভূতানাং মত্ত এব পৃথগ্বিধাঃ॥

২ সঠিক উচ্চারণ বিশ্লেষণ

অহিংসা সমতা তুষ্টিঃ তপঃ দানম্ যশঃ অযশঃ।
ভবন্তি ভাবাঃ ভূতানাম্ মত্তঃ এব পৃথক্-বিধাঃ।

৩ যুক্তপদ / সমাস-বিগ্রহ

মূল শব্দ	বাংলা অর্থ
অহিংসা	অহিংসা
সমতা	সমভাব
তুষ্টিঃ	সন্তোষ
তপঃ	তপস্যা
দানম্	দান
যশঃ	কীর্তি
অযশঃ	অপকীর্তি
ভবন্তি	হয়
ভাবাঃ	ভাব, গুণ
ভূতানাম্	প্রাণীদের
মত্তঃ	আমা থেকে
এব	ই
পৃথগ্বিধাঃ	পৃথক্ প্রকারের

৪ লাইন অনুযায়ী অর্থ

প্রথম পংক্তি: অহিংসা, সমতা, সন্তোষ, তপস্যা, দান, যশ ও অপযশ।

দ্বিতীয় পংক্তি: প্রাণীদের এই বিভিন্ন প্রকারের ভাব (গুণ ও অবস্থা) আমা থেকেই হয়।

৫ শ্লোকের সম্পূর্ণ অর্থ

ভগবান বললেন – অহিংসা, সমভাব, সন্তোষ, তপস্যা, দান, যশ ও অপযশ – প্রাণীদের এই সমস্ত বিভিন্ন প্রকারের গুণ ও অভিজ্ঞতা আমা থেকেই (উৎপন্ন) হয়।

৬ আধ্যাত্মিক গভীর আন্তরিক অর্থ

এই শ্লোকটি পূর্ব শ্লোকের সম্প্রসারণ হিসাবে পরমাত্মাকে সমস্ত গুণ ও অভিজ্ঞতার অদ্বৈত ভিত্তি হিসেবে প্রতিষ্ঠা করে। "অহিংসা" থেকে "অযশঃ" পর্যন্ত সাত প্রকারের "ভাব" আছে। এগুলি সবই "ভূতানাম্" – সমস্ত প্রাণীতে বিদ্যমান। "মত্ত এব" – কেবল আমা থেকেই। এই জ্ঞান সাধককে গুণের অহংকার ও দোষের ভয় থেকে মুক্ত করে।

1 Transliteration

ahiṃsā samatā tuṣṭistapo dānaṃ yaśo'yaśaḥ |
bhavanti bhāvā bhūtānāṃ matta eva pṛthagvidhāḥ || 5 ||

2 Pronunciation Guide

ahimsā samatā tushṭiḥ tapaḥ dānam yaśhaḥ ayaśhaḥ.
bhavanti bhāvāḥ bhūtānām mattaḥ eva pṛithak-vidhāḥ.

3 Word Meanings

Sanskrit Term	English Meaning
ahiṃsā	Non-violence
samatā	Equanimity
tuṣṭiḥ	Contentment
tapaḥ	Austerity
dānaṃ	Charity
yaśaḥ	Fame
ayaśaḥ	Infamy
bhavanti	Arise
bhāvāḥ	Qualities/States
bhūtānām	Of beings
mattaḥ	From Me
eva	Alone
pṛthagvidhāḥ	Manifold

4 Line-by-Line Meaning

Non-violence, equanimity, contentment, austerity, charity, fame, and infamy—
All these various qualities and states of beings arise from Me alone.

5 Full Verse Meaning

The Lord says: Non-violence, equanimity, contentment, austerity, charity, good fame, and ill-fame—all these diverse qualities and experiences found in beings originate from Me alone.

6 Deep Spiritual Inner Meaning

This verse continues the revelation of the Lord as the singular source of all phenomena. The list spans from the highest spiritual virtues to active disciplines and social outcomes. By stating that all "bhāvāḥ" arise from Him, the Lord teaches non-attachment to both virtue and vice. Understanding "matta eva" fosters deep surrender and humility.