Tuesday, December 9, 2025

Adhyay 6, Sloka 21 - Srimad Bhagavad Gita | Meaning & Analysis

Adhyay 6, Sloka 21 - Srimad Bhagavad Gita | Meaning & Analysis
Chapter 6 • Verse 21
श्रीभगवानुवाच
सुखमात्यन्तिकं यत्तद्द्बुद्धिग्राह्यमतीन्द्रियम् ।
वेत्ति यत्र न चैवायं स्थितश्चलति तत्त्वतः ॥

1 सुंदर देवनागरी लिप्यंतरण

सुखमात्यन्तिकं यत्तद् बुद्धिग्राह्यमतीन्द्रियम ।
वेत्ति यत्र न चैवायं स्थितः चलति तत्त्वतः ॥

2 सटीक उच्चारण गाइड

सुखमात्यन्तिकं यत्तद् बुद्धिग्राह्यमतीन्द्रियम ।
वेत्ति यत्र न चैवायं स्थितः चलति तत्त्वतः ॥

3 संधि-विच्छेद / संयुक्त शब्दार्थ

संस्कृत शब्दहिंदी अर्थ
सुखमात्यन्तिकंअत्यंत सुख, परमानंद
यत्जो
बुद्धिग्राह्यमतीन्द्रियमबुद्धि से समझा जा सकने वाला, इन्द्रियों से नहीं प्राप्त होने वाला
वेत्तिजानता है
यत्रजहाँ
न चैवन ही
अयम्यह
स्थितःस्थिर
चलतिविचलित होता है
तत्त्वतःवास्तविकतापूर्वक

4 पंक्ति-दर-पंक्ति अर्थ

जो सुख इन्द्रियों द्वारा अनुभव नहीं किया जा सकता और केवल बुद्धि द्वारा समझा जाता है,

वह सुख वास्तविकतापूर्वक स्थिर और अविचलित रहता है。

5 श्लोक का पूर्ण भावार्थ

योगी वह है जो परमात्मिक सुख को पहचानता है — यह सुख इन्द्रियों द्वारा प्राप्त नहीं होता, बल्कि केवल बुद्धि और आत्मज्ञान द्वारा अनुभव किया जाता है। इस तरह का सुख स्थायी और कभी विचलित न होने वाला होता है।

6 गहरा आध्यात्मिक अर्थ

श्लोक सच्चे सुख का स्वरूप समझाता है。 भौतिक सुख अस्थायी और इन्द्रियों पर आधारित होते हैं, जबकि योगी द्वारा अनुभव किया गया आत्मिक सुख स्थायी और शुद्ध होता है。 यह सुख स्थिर, अविचल और पूर्णत: आत्मा से जुड़ा होता है। यहीं योग का परम लक्ष्य है — इन्द्रियसुख से ऊपर उठकर आत्म-साक्षात्कार में स्थिर होना।

বাংলা লিপ্যন্তর

সুখমাত্যান্তিকং যত্তদ্ বুদ্ধিগ্রাহ্যমতীন্দ্রিয়ম্
বেত্তি যত্র ন চ এভ অয়ং স্থিতঃ চলতি তত্ত্বতঃ

সঠিক উচ্চারণ নির্দেশিকা

সুখমাত্যান্তিকং যত্তদ্ বুদ্ধিগ্রাহ্যমতীন্দ্রিয়ম্
বেত্তি যত্র ন চ এভ অয়ং স্থিতঃ চলতি তত্ত্বতঃ

শব্দার্থ (সন্ধি বিচ্ছেদ)

মূল শব্দবাংলা অর্থ
সুখমাত্যান্তিকংচূড়ান্ত সুখ
যতযা
বুদ্ধিগ্রাহ্যমতীন্দ্রিয়ম্বুদ্ধি দ্বারা উপলব্ধ, ইন্দ্রিয় দ্বারা নয়
বেত্তিজানে
যত্রযেখানে
ন চ এভএবং নয়
অয়ংএটি
স্থিতঃস্থির
চলতিপরিবর্তিত হয়
তত্ত্বতঃবাস্তবভাবে

পংক্তি অনুসার অর্থ

যা চূড়ান্ত সুখ, যা কেবল বুদ্ধি দ্বারা উপলব্ধ এবং ইন্দ্রিয় দ্বারা নয়,

সেখানে এটি স্থির এবং কখনও পরিবর্তিত হয় না।

শ্লোকের পূর্ণ সারমর্ম

যোগী সেই ব্যক্তি যিনি আত্মিক চূড়ান্ত সুখ উপলব্ধি করেন। এটি ইন্দ্রিয় দ্বারা নয়, কেবল বুদ্ধি ও আত্ম-জ্ঞান দ্বারা অনুভূত হয়। এমন সুখ স্থায়ী এবং কখনও নড়াচড়া করে না।

গভীর আধ্যাত্মিক তাৎপর্য

শ্লোকটি সত্যিকারের সুখের প্রকৃতি বোঝায়। ভৌত সুখ সাময়িক, কিন্তু যোগী যে আত্মিক সুখ অনুভব করে তা স্থির, চিরন্তন এবং নিখুঁত। এটি আত্মার সাথে সংযুক্ত এবং অন্তর্দৃষ্টি দ্বারা উপলব্ধ।

1 Transliteration

Sukham atyantikaṁ yat tad-buddhigrahyaṁ atīndriyam ।
Vettti yatra na ca eva ayaṁ sthitaś calati tattvataḥ ॥ 21 ॥

2 Pronunciation Guide

Sukham atyantikam yat tad-buddhigrahyam atindriyam
Vetti yatra na ca eva ayam sthitaḥ calati tattvataḥ

3 Word Meanings

Sanskrit TermEnglish Meaning
Sukham atyantikamsupreme, ultimate happiness
Yat tad-buddhigrahyam atīndriyamunderstood by intellect, not perceived by the senses
Vettiknows, realizes
Yatrawhere
Na ca eva ayamneither this
Sthitaḥstable
Calatimoves or is disturbed
Tattvataḥin truth, in reality

4 Line-by-Line Meaning

That happiness which is beyond sensory pleasure and grasped by the intellect,

is real and remains stable wherever it exists.

5 Full Verse Meaning

A yogi experiences ultimate, transcendental happiness, which cannot be gained through sensory indulgence but only through the intellect and self-realization. This happiness is eternal, stable, and unaffected by the outside world.

6 Deep Spiritual Meaning

This verse highlights true and enduring happiness. Sensory pleasures are temporary and fleeting, but intellectual and spiritual joy attained through yoga is permanent. Such happiness is rooted in the Self, and the yogi remains unmoved by external circumstances. The verse emphasizes inner fulfillment as the ultimate aim of spiritual practice.

No comments:

Post a Comment