Adhyay 10, Sloka 36 - Srimad Bhagavad Gita | Meaning & Analysis

Chapter 10 • Verse 36

द्यूतं छलयतामस्मि तेजस्तेजस्विनामहम् ।
जयोऽस्मि व्यवसायोऽस्मि सत्त्वं सत्त्ववतामहम् ॥ ३६॥

1 अनुलेखन

द्यूतं छलयतामस्मि तेजस्तेजस्विनामहम्।
जयोऽस्मि व्यवसायोऽस्मि सत्त्वं सत्त्ववतामहम्॥

2 शुद्ध उच्चारण मार्गदर्शन

द्यूतम् = द्यू-तम्
छलयताम् = छ-ल-य-ता-म्
अस्मि = अ-स्मि
तेजः = ते-जः
तेजस्विनाम् = ते-ज-स्वि-ना-म्
अहम् = अ-हम्
जयः = ज-यः
व्यवसायः = व्य्-अ-व-सा-यः
सत्त्वम् = स-त्-त्वम्
सत्त्ववताम् = स-त्-त्व-व-ता-म्

3 संधि-विच्छेद एवं संयुक्त शब्दार्थ

संस्कृत शब्द	हिंदी अर्थ
द्यूतम्	जुआ (द्यूत क्रीड़ा)
छलयताम्	छल करने वालों में
अस्मि	हूँ
तेजः	तेज (प्रभा)
तेजस्विनाम्	तेजस्वियों में
अहम्	मैं
जयः	जय (विजय)
व्यवसायः	व्यवसाय (दृढ़ निश्चय)
सत्त्वम्	सत्त्व गुण
सत्त्ववताम्	सत्त्ववानों में

4 पंक्तिवार अर्थ

द्यूतं छलयतामस्मि तेजस्तेजस्विनामहम्।
छल करने वालों में मैं द्यूत (जुआ) हूँ, और तेजस्वियों में मैं तेज (प्रभा) हूँ।

जयोऽस्मि व्यवसायोऽस्मि सत्त्वं सत्त्ववतामहम्।
मैं जय (विजय) हूँ, दृढ़ निश्चय हूँ, और सात्विक व्यक्तियों में मैं सत्त्व गुण हूँ।

5 सम्पूर्ण श्लोक का सारांश

(भगवान कहते हैं:) छल करने वालों में मैं द्यूत (जुआ) हूँ। तेजस्वी व्यक्तियों में मैं उनका तेज (प्रभा) हूँ। मैं जय (विजय) हूँ, दृढ़ निश्चय (व्यवसाय) हूँ, और सात्विक व्यक्तियों में मैं सत्त्व गुण हूँ।

6 गूढ़ आध्यात्मिक अर्थ

यह श्लोक भगवान को मानवीय गतिविधियों के चरम रूपों में प्रकट करता है। द्यूतम् – छल करने वालों में द्यूत (जुआ) अनिश्चितता का प्रतीक है, जहाँ भगवान नियंत्रक शक्ति के रूप में हैं। तेजः – तेजस्वियों में तेज प्रकाश और ऊर्जा का प्रतीक है। जयः – सफलता का प्रतीक। व्यवसायः – दृढ़ निश्चय और पुरुषार्थ का प्रतीक। सत्त्वम् – पवित्रता और ज्ञान का प्रतीक। यह श्लोक सिखाता है कि विनाशक हो या पवित्र, हर पराकाष्ठा में भगवान ही विद्यमान हैं।

১ অনুলিখন

দ্যূতং ছলয়তামস্মি তেজস্তেজস্বিনামহম্।
জয়োঽস্মি ব্যবসায়োঽস্মি সত্ত্বং সত্ত্ববতামহম্॥

২ সঠিক উচ্চারণ বিধান

দ্যূতম = দ্যূ-তম
ছলয়তাম = ছ-ল-য-তা-ম্
অস্মি = অ-স্মি
তেজঃ = তে-জঃ
তেজস্বিনাম = তে-জ-স্বি-না-ম্
অহম = অ-হম্
জয়ঃ = জ-য়ঃ
ব্যবসায়ঃ = ব্য্-অ-ব-সা-য়ঃ
সত্ত্বম = স-ত্-তম্
সত্ত্ববতাম = স-ত্-ত্ব-ব-তা-ম্

৩ সন্ধি-বিচ্ছেদ ও যৌগিক শব্দার্থ

মূল শব্দ	বাংলা অর্থ
দ্যূতম	জুয়া
ছলয়তাম	ছলকারীদের মধ্যে
অস্মি	হই
তেজঃ	তেজ (প্রভা)
তেজস্বিনাম	তেজস্বীদের মধ্যে
অহম	আমি
জয়ঃ	জয়
ব্যবসায়ঃ	ব্যবসায় (দৃঢ় নিশ্চয়)
সত্ত্বম	সত্ত্ব গুণ
সত্ত্ববতাম	সত্ত্ববানদের মধ্যে

৪ লাইন অনুসারে অর্থ

দ্যূতং ছলয়তামস্মি তেজস্তেজস্বিনামহম্।
ছলকারীদের মধ্যে আমি দ্যূত (জুয়া), এবং তেজস্বীদের মধ্যে আমি তেজ (প্রভা)।

জয়োঽস্মি ব্যবসায়োঽস্মি সত্ত্বং সত্ত্ববতামহম্।
আমি জয় (বিজয়), দৃঢ় নিশ্চয়, এবং সাত্ত্বিক ব্যক্তিদের মধ্যে আমি সত্ত্ব গুণ।

৫ সম্পূর্ণ শ্লোকের সারমর্ম

(ভগবান বলছেন:) ছলকারীদের মধ্যে আমি দ্যূত (জুয়া)। তেজস্বী ব্যক্তিদের মধ্যে আমি তাদের তেজ (প্রভা)। আমি জয় (বিজয়), দৃঢ় নিশ্চয় (ব্যবসায়), এবং সাত্ত্বিক ব্যক্তিদের মধ্যে আমি সত্ত্ব গুণ।

৬ গভীর আধ্যাত্মিক অর্থ

এই শ্লোকটি ভগবানকে মানবিক ক্রিয়াকলাপের চরম রূপগুলিতে প্রকাশ করে। দ্যূতম – অনিশ্চয়তা ও লোভের প্রতীক, যেখানে ভগবানও নিয়ন্ত্রক। তেজঃ – আলো ও শক্তির প্রতীক। জয়ঃ – সাফল্যের প্রতীক। ব্যবসায়ঃ – অটল সংকল্পের প্রতীক। সত্ত্বম – পবিত্রতা ও জ্ঞানের প্রতীক। সংক্ষেপে, এই শ্লোক শিক্ষা দেয় যে, তা ধ্বংসাত্মক প্রবণতা হোক বা পবিত্রতা হোক – তাদের পরাকাষ্ঠায় ভগবানই বিদ্যমান।

1 Transliteration

Dyootam Chalayataam-Asmi Tejas-Tejasvinaam-Aham |
Jayo-(A)smi Vyavasaayo-(A)smi Sattvam Sattvavataam-Aham || 36 ||

2 Pronunciation Guide

Dyootam = Dyoo-tam
Chalayataam = Cha-la-ya-taam
Asmi = A-smi
Tejah = Te-jah
Tejasvinaam = Te-ja-svi-naam
Aham = A-ham
Jayah = Ja-yah
Vyavasaayah = Vya-va-saa-yah
Sattvam = Sat-tvam
Sattvavataam = Sat-tva-va-taam

3 Word Meanings

Sanskrit Term	English Meaning
Dyootam	Gambling
Chalayataam	Among deceitful
Tejah	Splendor
Tejasvinaam	Among the radiant
Jayah	Victory
Vyavasaayah	Determination
Sattvam	Goodness/Purity
Sattvavataam	Among the virtuous

4 Line-by-Line Meaning

Among deceitful practices, I am gambling; among the brilliant, I am splendor.
I am victory; I am firm determination; among the virtuous, I am the quality of goodness (Sattva).

5 Full Verse Meaning

(Lord says:) Among deceitful practices, I am gambling. Among the brilliant, I am their splendor. I am victory; I am firm determination. And among the virtuous, I am the quality of goodness (Sattva).

6 Deep Spiritual Inner Meaning

This shloka reveals the Lord in extreme forms. Dyootam (Gambling) – signifies His presence even in destructive tendencies as a regulating force. Tejah (Splendor) – teaches He is the source of all brilliance. Jayah (Victory) – indicates He is the cause of all achievement. Vyavasaayah (Determination) – shows He is the underlying willpower. Sattvam (Goodness) – reveals He is the foundation of all purity.